ساعت آفتابي چگونه وقت دقيق را تعيين مي كند؟

آفتاب اولين ساعت بشر بوده است. از زمان هاي خيلي قديم بشر به هنگام روز، وقت را با حركت آفتاب در آسمان تعيين مي كرد. تشخيص طلوع و غروب آفتاب آسان بود. ولي مشكل اين بود كه بدانند آفتاب هنگام ظهر، در بلند ترين نقطه خود بالاي افق باشد. در ميان اين دو زمان مشكل بود كه وقت را با وضع خورشيد تعيين كنند. پس از آن، انسان به اين موضوع توجه كرد كه طول سايه در روز تغيير مي كند و حركت مي نمايد. و در نتيجه متوجه شد كه وقت را به وسيله نگريستن به سايه دقيق تر مي توان معين كرد تا با نگاه كردن به آفتاب. از اين رو ساعت آفتابي كه در حقيقت بايد آن را ساعت سايه ناميد اختراع شد. بدين سان به جاي آن كه وضع آفتاب را حدس بزنند و وقت را از روي آن معين نمايند حركت سايه را مأخذ قرار دادند كه خيلي دقيق تر بود. اولين ساعت هاي آفتابي ظاهرا تيرك هايي بوده اند كه در زمين فرو مي كردند. سنگ هايي را كه در اطراف تيرك مي چيدند نشان دهنده وضع سايه در حالات مختلف حركت آفتاب بود. در نتيجه انسان مي توانست گذشت زمان را اندازه بگيرد. بعدا ستون هاي سنگي بزرگي به كار برده شد. ميله كلئوپاترا كه حالا در سنترال پارك نيويورك ديده مي شود، زماني قسمتي از ساعت آفتابي بوده است. ساعت هاي آفتابي كوچك تري نيز به كار برده شده است. يك ساعت كوچك أفتابي مصري كه در حدود 3500 سال عمر دارد، و به شكل حرف L مي باشد، روي پايه بلندتر خود قرار گرفته، و در آن علامت 6 دوره وقت را نشان مي دهند. در حدود 300 سال قبل از ميلاد، يك منجم كلداني، ساعت آفتابي جديدي اختراع نمود، كه به شكل كاسه بود. سايه اي كه يك عقربه مي انداخت متحرك بود و به علامت 12 ساعت روز علامت گذاري شده بود. اين نوع ساعت آفتابي خيلي دقيق بود و قرن ها به كار مي رفت. امروزه اين ساعت ها را در پارك ها بيشتر براي تزيين به كار مي برند تا استفاده از كاركرد آن ها. خلاصه روي ديوارها و پنجره هاي خانه هاي قديمي انسان، ساعت آفتابي بدقواره و ابتدايي وجود داشت. ترتيب قرار گرفتن آن ها طوري بود كه ميخي يا گوشه قاب پنجره سايه بر آن مي افكند. در يك ساعت افتابي دقيق، عقربه بايستي با زاويه به طرف عرض جغرافيايي محل، مورد استفاده قرار بگيرد. عقربه عمودي وقت صحيح را هنگامي در يك عرض جغرافيايي و در يك فصل نشان مي دهد. اگر صفحه مسطح است، علائم ساعت بايد غير متساوي در ان شماره گذاري شود.

منبع: كتاب بمن بگو چرا (جلد نهم)

چرا تعداد روزهای یک ماه تغییر می کند؟

مصري هاي باستان اولين مردمي بودند كه طول سال را تقريب اندازه گرفتند. آن ها با استفاده از تقويم نجومي بر مبناي ماه و بر اساس هر ماه 29 يا 30 روز اين كار را شروع كردند. اما اين اندازه گيري دقيق نبود. رومي ها با استفاده از تقويم نجومي اين كار را كردند و براي اينكه اين اندازه گيري با سال شمسي تطبيق داشته باشد در مواقع ضروري يك ماه به آن اضافه مي كردند. سرانجام جوليوس سزار تقويم سال شمسي را بر مبناي ۲۵/۳۶۵ روز پذيرفت. البته براي اينكه اين تقويم و اندازه گيري داراي دقت كافي باشد جوليوس سزار تغييراتي در تعداد روزهاي ماه را پيشنهاد داد. ماه ژانويه به نام يازدهمين ماه سال و داراي 29 روز بود كه سزار آن را به نام اولين ماه سال نامگذاري كرد و تعداد روز هاي آن را به 31 روز افزايش داد. در تقويم سزار ماه فوريه 29 روز و در هر سال كبيسه 30 روز داشت. امپراتور آگوستوس يك روز آن را برداشته و به ماه آگوست اضافه كرد. تعداد روز هاي ماه مارس 31 روز بود. آوريل به نام ماه قمري، 29 روز داشت. سزار يك روز به آن اضافه كرد. ماه مه 31 روز داشت و بدون تغيير باقي ماند. ماه ژوئن 29 روزه بود و سزار يك روز به آن اضافه كرد. ماه ژولاي به وسيله وي 31 روزه اعلام گرديد. ماه آگوست به عنوان يك ماه قمري 29 روز داشت، سزار يك روز به آن اضافه كرد. امپراطور آگوستوس كه آن را به نام خود نامگذاري كرد، يك روزي را كه از ماه فوريه برداشته بود به اين ماه اضافه كرد تا آن را با ماه جولاي كه ماه سزار بود برابر كند. ماه سپتامبر، به عنوان يك ماه قمري 29 روز داشت. سزار آن را 31 روزه اعلام كرد. اما امپراطور آگوستوس مجددا آن را به 30 روز تقليل داد. در تقويم سزار، ماه اكتبر 30 روز داشت. اما آگوستوس آن را 31 روزه اعلام كرد. ماه نوامبر بر طبق تقويم سزار 31 روز داشت و آگوستوس آن را به 30 روز تقليل داد. دسامبر 29 روز داشت. سزار آن را به 30 روزه اعلام كرد و سپس آگوستوس يك روز ديگر به آن اضافه كرده و آن را 31 روزه اعلام كرد. يك تقويم دقيق بايستي داراي 365 روز مي بود. تعداد روزهاي هرماه، همانطوري كه ملاحظه نموديد به وسيله سزار و سپس آگوستوس به دليل خاصي تغيير مي كرد. و اكنون تقويم رومي معمول ترين تقويم سال است.

منبع: كتاب بمن بگو چرا (جلد نهم)